چهارشنبه ٠١ آبان ١٣٩٨ فارسي|Deutsch
صفحه اصلی|سفر به ايران|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری|تماس با ما|پيوندها|نقشه سايت
Title


  چاپ        ارسال به دوست

چهارمین دوره کارگاه‌ تخصصی ایران‌شناسی با تمرکز بر “میراث فرهنگی و هنری ایران در فضای پژوهشی کشورهای آلمانی‌زبان” | 30 ژوئن 2019

 

 

 

 

دکتر رضا شیخ بگلو
سیر تکاملی خوشنویسی

 

در عهد باستان خطوط مختلفی در زمان ها و مکان های مختلف دنیا مورد استفاده مردم آن دیار بوده است که از آن جمله می توان به خطوط گرجی، چینی، هیروگلیف، میخی، فنیقی، آرامی، پهلوی، اوستایی، .سربانی، سعدی، عبری، نیطی، عربی و فارسی اشاره نمود. قبل از اسلام سه خط میخی، پهلوی و اوستائی از مهم ترین خطوط رایج در ایران بوده است، اما با پیدایش دین اسلام اجداد ایرانیان الفبا و خطوط اسلامی را با آغوش باز پذیرفتند. و خطوط کوفی و نسخ قدیم که از بارزترین خطوط متداول زمان نزدیک دو قرن قبل از اسلام بود، از دروازه های ایران زمین وارد فرهنگ و ادبیات این سرزمین شد. این دو خط، خود از دو خط قبطی و سریانی اخذ شده بودند و در اوایل قرن چهارم قمری ابن مقله بیضاوی شیرازی خطوطی را بوجود آورد که به خطوط اصول معروف شد. این خطوط عبارتند از: محقق، ریحان، ثلث، نسخ، رقاع و توقیع که وجه تمایز آنها اختلاف در شکل حروف و کلمات و نسبت سطح و دور در هر کدام است.

خطوط مختلفی که در زمانها و سرزمینهای مختلف اسلامی متداول بوده و کم و بیش در هنر و ادبیات بلاد اسلامی و بویژه ایران نمایان بوده و هستند عبارتند از: کوفی، بنایی، نسخ، ثلث، محقق، تعلیق، توقیع، اجازت، جلی، جلی دیوانی، دیوانی، رقاع (رقعه(، ریحانی، سنبلی، آندلسی، سیاق، شجری، شکسته، نستعلیق، شکسته نستعلیق، معلی. اصول دوازده گانه ای که توسط ابن مقله بیضاوی شیرازی ابداع گردیده و بعنوان اصول پایه و اساسی خوشنویسی شناخته می شوند عبارتند از: ترکیب، کرسی، نسبت، ضعف، قوت، سطح، دور، صعود مجازی، نزول مجازی، اصول، صفا و شأن. همزمان با پیشرفت این خطوط، حسن فارسی، خط تعلیق را از خطوط نسخ و رقاع بوجود آورد، که به نام ترسل نیز نامیده می شد. در قرن هشتم میرعلی تبریزی از ترکیب و ادغام دو خط نسخ و تعلیق خطی به نام نستعلیق بوجود آورد که بسیار مورد اقبال واقع شد و موجب تحول عظیمی در هنر خوشنویسی شد. خطی که حدود یک دانگ سطح و مابقی آن دور است و نام آن در اثر کثرت استعمال به نستعلیق تغییر پیدا کرد.  در قرن هشتم میرعلی تبریزی از ترکیب و ادغام دو خط نسخ و تعلیق خطی به نام نستعلیق بوجود آورد، که بسیار مورد اقبال واقع شد و موجب تحول عظیمی در هنر خوشنویسی شد. خطی که حدود یک دانگ سطح و مابقی آن دور است و نام آن در اثر کثرت استعمال به نستعلیق تغییر پیدا کرد.

به اعتقاد اساتید و هنرمندان خوشنویسی، خط نستعلیق از جمله زیباترین و ظریفترین و مشکل ترین خطوط فارسی و در واقع به عنوان عروس خطوط فارسی معرفی می گردد. بعد از حدود یک قرن، خوشنویس معروف ایرانی، میرعمادالحسنی معاصر شاه عباس صفوی با نبوغ خود سبک نوینی را در خط نستعلیق وضع کرد که با گذشت ۴۰۰ سال هنوز الهام بخش خوشنویسان است. همزمان هنرمند بزرگ دیگری به نام علیرضا عباسی که علاوه بر خط نستعلیق خفی و جلی در خط ثلث نیز سرآمد همه بود ظهور کرد. اکثر کتیبه های مساجد و بناهای تاریخی اصفهان به خط ثلث او و یا تحت نظارت وی اجرا شد. قرن های نهم، دهم و یازدهم هجری قمری از دوران طلایی و درخشان هنر خوشنویسی اسلامی ایرانی محسوب می شود.   

در اواسط قرن یازدهم، سومین خط ریشه ای و خالص ایرانی یعنی شکسته نستعلیق برگرفته از خط نستعلیق توسط مرتضی قلی خان شاملو، حاکم هرات ابداع شد. از دلایل مهم پیدایش این خط، تند نویسی و راحت نویسی و همچنین، ذوق و خلاقیت ایرانی است. سپس درویش عبدالمجید طالقانی با وضع قواعد جدیدی در نگارش این خط، نقش مهمی در توسعه این هنر خوشنویسی ایفاء نمود. چهار تن از خوشنویسان نامی که در خطوط ثلث، نسخ، نستعلیق و شکسته نستعلیق به ارکان اربعه هنر خوشنویسی مشهور شده اند عبارتند از: ۱.خط ثلث: جمال الدین یاقوت ۲. خط نسخ: میرزا احمد نیریزی۳ .خط نستعلیق: میرعماد الحسنی۴ .خط شکسته نستعلیق: درویش عبدالمجید طالقانی.

 

در سال های اخیر، هنرمندان ایرانی شیوه ای نو را از ترکیب خطاطی و نقاشی به نام نقاشیخط بوجود آورده اند، که تاکنون به حیات خود در عرصه هنر معاصر ادامه داده و در بسیاری از کشورهای منطقه نیزپیروانی یافته است.

 


١٩:٥٤ - 1398/04/09    /    شماره : ٧٣٢٢٨٠    /    تعداد نمایش : ٨٥


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





جستجو
جستجوی پیشرفته جستجوی وب
banners
Praktikum im Iran-Haus in Berlin

Iran & Kultur

facebook

Instagram (Iran_Kultur)

Iran & Kultur/website

Der Islam & Deutschland

اطلاعیه مراسم مرثیه حسینی

biblio

iqna

Reise in den Iran

شرق شناسی

MenaLib

مرکز فردوسی

studie

اسلام‌شناسی و الهیات اسلامی در آلمان

Iran-wissen

Islamic Scolar schools

فصلنامه اشپکتروم ایران

Iran Today

دستورِ زبانِ پارسی

Islamic Republic News Agency

iranyad.ir

farsi

Botschaft

samantarjomah

فارسي بياموزم

اوقات شرعی

sazman

صفحه اصلی|سفر به ايران|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری|تماس با ما|پيوندها|نقشه سايت